Izreka koja se kod nas koristi vrlo često

Ta raskoš ogleda se u brojnim dijalektima i frazama, u izražajnim mogućnostima, naravno i u dugoj istoriji.

Dio te vrijedne riznice su i riječi koje su preuzete iz drugih jezika, a među njima su i termini koji su skoro u potpunosti iz svakodnevnog govora istisnuli domaće.

Čun, ručnik, milo, kladenac.. Neke od ovih starih riječi zvuče ljepše i poetičnije od onih koje su se vremenom “uvukle” u srpski jezik i koje danas daleko češće koristimo od izvornih, sa slovenskim prizvukom. Doduše, te stare i originalne nisu sasvim izumrle – i dalje se mogu čuti u nekim krajevima zemlje, ali i susjednih.

Mnogi ne znaju šta znači, na primer, “podijeliti na ravne časti”, iako se taj izraz još uvijek negdje koristi. Drugačije smo nekad zvali i česmu, dok je stari srpski naziv za bunar gotovo zaboravljen, navodi Instagram stranica Porijeklo riječi.

Krenimo od sapuna, termina pragermanskog porekla, koji se u ovom području javlja u 15. vijeku. Vremenom je istisnuo slovensku riječ “milo”, od glagola miti, prati, umivati. Kapija (od turske “kapi”) uspela je da “protera” domaće “vratnice” (vrata ispletena od pruća ili napravljena od drveta, koja su stajala poviše puta i zatvarala se da domaće životinje ne bi išle u polje), a i turcizam grčkog porijekla “đubre” iz oblasti poljoprivrede izbacio je “gnoj” (gnjilo, trulo).

Balkanski turcizam persijskog porijekla “peškir” (od priloga “peš” – najpre, i osnove “gir” – hvatam) potisnuo je reč “ručnik” (od “ruka”), koja se, doduše, može čuti u Hrvatskoj, i “otarak” (ono čime se otire, to jest briše). Čuli ste, sigurno, i za “čun”, termin iz praslovenskog doba, ali daleko češće ćete, za isti pojam, čuti riječ “čamac”, preuzetu iz turskog jezika.

U većini slovenskih jezika riječ “čast” ili “čest” znači dio nečega, dok su kod nas u široj upotrebi tursko “parče” i grčki “komad”. Mada, negdje se još može čuti izraz “podijeliti na ravne časti” – na jednake dijelove. Iz ovog termina izvedene su i riječi čestica, česnica, pričestiti se…

U opštoj upotrebi je i turcizam persijskog porijekla – česma. Malo ko zna da smo u ovim krajevima nekad koristili drugu riječ – “točak” (tok, teći). Balkanski turcizam bunar istisnuo je domaći “studenac” (stud – hladan) i “kladenac” (klada), koje su ostale još samo u stihovima pjesama i starim pripovjetkama. Kladenac se još ponegdje koristi za “izvor”.

Grčke riječi monah (monahos – sam, jedini) i kaluđer (kalogeros – dobar, častan starac) danas se koriste za ljude koje smo ranije zvali “crnča” ili “crnac”, zbog boje odjeće koju nose. Iz istih razloga, iz ovih termina je najvjerovatnije izvedena riječ “crnorizac” (monah u crnoj mantiji), prenosi Blicžena.