Vlada Republike Srpske odnosno Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju treba da, početkom jula, izda novu ekološku dozvolu za HE Ulog na Neretvi.
Ekološka udruženja upozoravaju da HE Ulog nije poštovala ni aktuelnu ekološku dozvolu, a od države traže rigoroznije provjere i redovne kontrole načina na koji radi ova HE. Ovi zahtjevi su naročio zaštreni nakon velikog pomora ribe nizvodno od HE Ulog, koji se dogodio jesenas.
HE Ulog je po projektu i po važećoj ekološkoj dozvoli protočna je elektrana, ali sve upućuje na to da ova HE radi po vršnom principu rada: da zadržava vodu u akumulaciji i ispušta je onda kada je to najpovoljnije za proizvodnju električne energije.
Protočni princip rada podrazumijeva da se rijeka ne zaustavlja već da ona količina koja dođe u akumulaciono jezero istovremeno biva propuštana kroz branu. što bi bilo najpovoljnije po biljke i životinje koje žive u rijeci i uz rijeku.
HE Ulog je u fokus javnosti u Bosni i Hercegovini došla prošlog septembra, kada se nizvodno od akumulacije ove elektrane dogodio pomor ribe, koji je, po tvrdnjama stručnajka i ekologa, prouzrokovan ispuštanjem velike količine vode siromašne kiseonikom. To bi značilo i bflagrantno kšenje ekološke dozvole koja je bila na snazi u preoteklih 5 godina.
– HE Ulog je imala dozvolu za protočnu, a ne za vršnu elektranu. Ali, oni su akumulirali vodu, a potom je ispuštali, kako bi proizvodili struju u trenutku kada je ona najskuplja. Zbog profita, u rijeku je puštana voda siromašna kiseonikom, što je bilo pogubno po ribe, pogotovo po endemsku mekousnu pastrmku i ostale salmonide, koji u u takvoj sredini ne mogu opstati – istaknuto je na pres konferenciji Centra za životnu sredinu Banjaluka.
Ekolozi će, kako je istaknuto, od nadležnog Ministarstva za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju Republike Srpske, zahtijevati da, ukoliko produže eko dozvolu za HE Ulog, to ponovo bude dozvola za protočnu elektranu, a ne za vršnu akumulaciju.
Uz to, traže redovan, transparenatan i temeljit monitoring rada ove hidroelektrane, kako bi se jasno ustanovilo da li se EFT pridržava uslova propisanih u ekološkoj dozvoli.
Ekolozima iz Republike Srpske podršku su pružili i stručnjaci iz Austrije, Švajcarke i drugih evropskih zemalja, koji su 2022. i 2023. učestvoali u naučnom kapu u Ulogu na Neretvi. Među njima je i Ulrih Ajhelman, jedan od nauticajnijih ekokloga dašanjice, direktor međunarodne organizacije Rivervoč, koja koordiniše kampanju “Sačuvajmo plavo srce Evrope”.
On je danas na pres konferenciji u Banjaluci upozorio da BiH rizikuje da izgubi najljepše rijeke Evrope, i to samo zbog neodgovornog odnosa vlasti prema prirodnim bogatstvima.
– Poruka Ministarstvu je jasna, mora se hitno uvesti strožiji monitoring, ne možćese raditi “na povjerenje” – istako je Ajhelman.
On tvrdi da je HE Ulog odgovoran za pomor ribe, koji se dogodio 12. septembra prošle godine, i to će se desiti ponovo ukoliko se nešto hitno ne promijeni.
– Oni ne rade u skladu sa dozvolom, sve ukazuje na to. Ministarstvo treba početkom jula da izda novu dozvolu. Sumnjamo da ce EFT da pokuša da progura kod ministarstva obnovu ekološke dozvole i njenu izmjenu, kako bi se opravdao vršni rad, umesto dosadašnejg portočnog režima – kategoričan je Ajhelman.
Gabriel Singer, profesor Univerziteta u Insbruku u Austriji, je istakao da malo gdje u Evropi ima tako lijepe netaknute prirode kao u BiH, ali da se ta priroda ne čuva.
Eklatantan primjer za to je, isatiče, gornji tok Neretve, gdje su, zbog djelovanja HE Ulog, ubijane čak i jedinke sa Crvene liste ugroženih vrsta.
– Problem je manjak kiseonika. Kada se naglo ispusti voda iz akumulacije HE Ulog, voda u dubinama nema dovoljnio kiseonika i mnoge ribe to ne mogu preživjeti, jer vrste poput salmonuida zahtijevaju visok nivo kiseonika u vodi – objasnio je Singer.
HE Ulog je u fokus javnosti u BiH došla prošlog septembra, kada se nizvodno od ove elektrane dogodio pomor ribe. Još tada su aktivisti i stručnjaci tvrdili da je pomor ribe prouzrokovan radom HE Ulog, odnosno ispuštanjem velike količine vode siromašne kiseonikom koja je pobila ribu nekoliko kilometara nizvodno.
HE Ulog, prema tada važećoj ekološkoj dozvoli koja je na snazi do kraja juna, nema pravo da akumulira i ispušta vodu, odnosno nema dozvolu za vršni rad, nego samo sa protočnu elektranu.
Sada ova kompanija i ekolozi vode rovosku borbu, kako bi se onemogućio da se dozvola “proširi” i na vršni rad, jer bi se triome omogućilo akumuliranje vode, što bi bilo pogubno za floru i faunu ovog biosera prirode.
HE Ulog je u vlasništvu kompanije EFT, koja je u vlasništvu Vuka Hamovića.
Saznajte sve o najvažnijim vijestima i događajima, pridružite se našoj Viber zajednici ili čitajte na Google News.