Ovo su 3 razloga zašto mali ljudi prednjače u trci za dugovječnost

Decenijama biolozi i gerontolozi proučavaju vezu između tjelesne visine i dugovječnosti. Iako visoki ljudi dominiraju u sportu i često se povezuju sa društvenim uspjehom, statistika je neumoljiva: “mali” ljudi imaju biološku prednost kada je u pitanju trka na duge staze, odnosno sam životni vijek.

Razlozi za to kriju se u specifičnoj genetici, ali i u manjem riziku od ozbiljnih zdravstvenih stanja kao što su krvni ugrušci i srčane aritmije.

Tri razloga zašto niži rast može da znači i duži život:

Venska cirkulacija i rizik od ugrušaka

Jedan od najjasnijih razloga zašto je niži rast prednost jeste efikasnost cirkulatornog sistema. Istraživanja pokazuju da viši ljudi imaju značajno veći rizik od stvaranja krvnih ugrušaka (venske tromboembolije). Posebno su ugrožene žene više od 193 centimetra, otkrila je studija iz 2015. godine, objavljena u časopisu “The Journal of Thrombosis and Haemostasis”.

Naučno objašnjenje je logično: duže noge znače i duže vene. Što je vena duža, krv mora da pređe duži put uzbrdo ka srcu, što može da uspori protok i poveća pritisak. Usporavanje protoka krvi stvara idealne uslove za ugruške.

Ipak, važno je znati da visina nije jedini faktor. Rizik od ugrušaka povećavaju i:

pozne godine života,

gojaznost,

hormonska supstituciona terapija,

porodična istorija bolesti.

Zaštita od atrijalne fibrilacije

Veća tijela zahtijevaju veće organe, ali kod srca “veće” često znači “rizičnije”. Istraživanja pokazuju da viši ljudi sa krupnijim kostima imaju čak do tri puta veću vjerovatnoću da razviju atrijalnu fibrilaciju (AFib) – stanje koje uzrokuje nepravilan i ubrzan rad srca.

To je posebno slučaj kod mladih žena, pokazuje studija koja je pratila više od milion i po žena tokom tri decenije, a koja je objavljena 2018. u časopisu “European Journal of Preventive Cardiology”.

Viši ljudi često imaju veće srčane pretkomore, što može da poremeti električne signale koji kontrolišu otkucaje, izazivajući aritmiju.

Viši ljudi često imaju veće srčane pretkomore. Veća površina ovih komora može da poremeti električne signale koji kontrolišu otkucaje, izazivajući aritmiju. Atrijalna fibrilacija je opasna jer povećava rizik od moždanog udara i srčane insuficijencije, što direktno utiče na skraćivanje životnog vijeka.

Ipak, ovaj rizik može da se drži pod kontrolom kroz:

održavanje zdrave tjelesne težine u dogovoru sa ljekarom,

redovnu fizičku aktivnost,

kontrolu šećera u krvi i krvnog pritiska,

izbjegavanje pušenja i upravljanje stresom.

Ćelijska matematika i rizik od raka

Studija iz 2015. godine, publikovana u bazi “PubMed”, postavila je direktnu vezu između visine i rizika od raka. Podaci pokazuju da svaki dodatni centimetar visine povećava rizik od smrtnosti usljed raka za 7,1 odsto kod muškaraca i 5,7 odsto kod žena.

Takođe, istraživanje iz 2019. u časopisu “Nature” pokazuje da više žene imaju veći rizik od sljedećih karcinoma:

raka dojke,

raka debelog crijeva,

raka jajnika

i raka štitne žlijezde.

Naučnici vjeruju da je razlog u čistoj “ćelijskoj matematici”. Viši ljudi imaju više ćelija u tijelu. Što je više ćelija, to je više ćelijskih dioba tokom života, a svaka dioba nosi rizik od genetske mutacije koja može da preraste u malignitet.

Takođe, viši ljudi često imaju više nivoe faktora rasta (poput IGF-1), koji podstiču diobu ćelija, ali istovremeno mogu da ubrzaju razvoj tumora dojke, debelog crijeva ili štitne žlijezde.

Važno je naglasiti da i drugi faktori doprinose razvoju raka, kao i da su potrebna dodatna istraživanja kako bi se razumjela veza između visine i raka, prenosi “Health”.

Gen dugovječnosti: Zašto niži ljudi žive duže

Jedan od ključnih razloga zašto niži ljudi žive duže je gen FOX03, koji djeluje kao moćan zaštitnik organizma.

Genetika igra ulogu u oko 15-30 odsto dugovječnosti, a kod nižih ljudi ključnu ulogu igra gen FOX03. Ovaj gen je u naučnim krugovima poznat kao “gen dugovječnosti” i direktno je povezan sa manjom veličinom tijela.

Osobe koje nose ovu specifičnu varijantu gena uživaju nekoliko bioloških bonusa:

Bolja kontrola insulina: Niži nivo šećera u krvi i manji rizik od dijabetesa tip 2.

Ćelijska otpornost: Manje oksidativno oštećenje ćelija i bolja sposobnost tijela da popravi DNK.

Snažniji imunitet: Manji rizik od neuroloških oboljenja i kardiovaskularnih bolesti.

Kako “pobijediti” genetiku: Strategije za dug život

Visinu ne možemo da promijenimo, ali način života čini više od 70 odsto faktora koji određuju koliko dugo ćemo živjeti. Bez obzira na centimetre, sljedeće navike dokazano produžavaju vijek.

Briga o fizičkom zdravlju

Aktivnost iznad svega: Osobe starije od 40 godina koje prave 8.000 koraka dnevno smanjuju rizik od rane smrti za čak 51 odsto u poređenju sa onima koji prave samo 4.000 koraka.

Ishrana za mozak i srce: Mediteranska, DASH i MIND dijeta su zlatni standardi. One sprečavaju kognitivni pad i štite arterije od holesterola.

Higijena sna: Spavanje između sedam i devet sati je ključno. Manjak sna (ispod 6 sati) kod ljudi srednjih godina direktno se povezuje sa većim rizikom od demencije u starosti.

Bez duvana i alkohola: Pušači između 55 i 74 godine imaju tri puta veći rizik od kraćeg života. Takođe, alkohol ubrzava starenje mozga i šteti srcu.

Redovni pregledi: Rano otkrivanje visokog krvnog pritiska i holesterola može da doda godine životu, jer se ova stanja često nazivaju “tihim ubicama”.

Mentalna higijena i socijalni faktor

Socijalna povezanost: Usamljenost je jednako štetna kao pušenje 15 cigareta dnevno. Održavanje kontakta sa prijateljima i porodicom čuva srce i mentalne funkcije.

Hobiji kao lijek i kućni ljubimci: Provođenje bar jednog sata dnevno u aktivnostima koje volite značajno smanjuje rizik od demencije. Čak i vrijeme provedeno sa kućnim ljubimcima poboljšava kognitivne funkcije i opšte fizičko zdravlje.

Kontrola stresa: Hronični stres skraćuje telomere (zaštitne kapice na hromozomima). Kvalitetno upravljanje stresom može da produži život u prosjeku za tri godine.

Iako niži rast nosi određene biološke prednosti, dugovječnost je prije svega maraton koji se pobjeđuje svakodnevnim izborima – od onoga što se nalazi na tanjiru, do vremena posvećenog odmoru i dragim ljudima, piše Blic.